Sabaipers รีวิวการดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน วิธีดูแลให้สะอาด ปลอดภัย และลดภาวะแทรกซ้อน

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้านต้องใส่ใจมากกว่าการให้อาหารและเปลี่ยนเสื้อผ้า เพราะผู้ป่วยที่เคลื่อนไหวตัวเองได้น้อยมีโอกาสเกิดปัญหาจากการนอนท่าเดิม ความอับชื้น การขับถ่าย การสำลัก หรือผิวหนังถูกกดทับได้ง่าย ผู้ดูแลจึงควรมีขั้นตอนประจำวันตั้งแต่การจัดท่านอน รักษาความสะอาด ดูแลอาหาร ไปจนถึงการสังเกตอาการผิดปกติ เพื่อให้ผู้ป่วยสบายตัว ปลอดภัย และลดปัญหาที่อาจตามมา

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน ควรเริ่มจากอะไร ?

ก่อนเริ่มจัดตารางดูแล ควรรู้ก่อนว่าผู้ป่วยยังสามารถช่วยเหลือตัวเองด้านใดได้บ้าง เช่น พลิกตัว นั่ง กินอาหาร เข้าห้องน้ำ หรือสื่อสารความต้องการได้หรือไม่ เพราะ วิธีดูแลผู้ป่วยติดเตียง แต่ละคนไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน

สิ่งที่ผู้ดูแลควรรู้ตั้งแต่ต้น ได้แก่

1. โรคประจำตัวและยาที่ใช้อยู่
2. ผู้ป่วยขยับแขนขาหรือพลิกตัวเองได้มากน้อยแค่ไหน
3. กินอาหารเองได้หรือมีปัญหาการเคี้ยวและกลืน
4. สามารถควบคุมการขับถ่ายได้หรือไม่
5. มีสายสวนปัสสาวะ สายให้อาหาร หรืออุปกรณ์ทางการแพทย์อื่นหรือไม่
6. ผิวหนังบริเวณก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ข้อศอก และหลังมีรอยแดงหรือแผลหรือไม่

หากเป็นผู้ป่วยหลังผ่าตัด ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง มีสายให้อาหาร สายสวน หรือมีข้อจำกัดเฉพาะ ควรทำตามแผนของแพทย์ พยาบาล หรือนักกายภาพเป็นหลัก ไม่ควรปรับวิธีการดูแลเองจากข้อมูลทั่วไปเพียงอย่างเดียว

ผู้ป่วยติดเตียงต้องการอะไรบ้าง ?

คำว่า การดูแลผู้ป่วย ไม่ได้หมายถึงการดูแลด้านร่างกายเพียงอย่างเดียว ผู้ป่วยที่ใช้เวลาส่วนใหญ่บนเตียงยังต้องการความสบาย ความสะอาด ความปลอดภัย การสื่อสาร และการมีส่วนร่วมกับคนรอบตัวเท่าที่สภาพร่างกายเอื้ออำนวย

สิ่งสำคัญที่ควรได้รับอย่างสม่ำเสมอมีทั้ง

1. ความสะอาดของร่างกายและผิวหนัง

โดยเฉพาะบริเวณที่สัมผัสปัสสาวะ อุจจาระ เหงื่อ และบริเวณข้อพับ

2. การเปลี่ยนท่าและลดแรงกด

เพราะการนอนในท่าเดิมเป็นเวลานานเพิ่มความเสี่ยงต่อแผลกดทับ

3. อาหารและน้ำที่เหมาะกับสภาพร่างกาย

รวมถึงลักษณะอาหารที่เคี้ยวและกลืนได้อย่างปลอดภัย

4. การเคลื่อนไหวเท่าที่ทำได้

เพื่อช่วยลดข้อยึดติดและรักษาการเคลื่อนไหวของร่างกาย

5. การพูดคุยและสภาพจิตใจ

แม้ผู้ป่วยจะเคลื่อนไหวได้น้อย การพูดคุย เปิดเพลง ทำกิจกรรมง่าย ๆ หรือให้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจเรื่องเล็ก ๆ ยังมีความสำคัญต่อคุณภาพชีวิต

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน

ดูแลผู้ป่วยติดเตียง ต้องใส่ใจมากกว่าแค่เรื่องอาหารและยา

การดูแลที่ดีควรครอบคลุมทั้งความสะอาด ผิวหนัง การขับถ่าย อาหาร และการเคลื่อนไหว เพื่อให้ผู้ป่วยสบายตัวและลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อน

ดูแลความสะอาด เช็ดตัวและดูแลจุดอับชื้นให้สะอาดอยู่เสมอ

ป้องกันแผลกดทับ จัดท่านอนและเปลี่ยนท่าตามความเหมาะสม

อาหารและน้ำ จัดอาหารให้เหมาะกับสภาพร่างกายและการกลืน

สังเกตการขับถ่าย ดูปัสสาวะ อุจจาระ และความผิดปกติที่เกิดขึ้น

ผู้ป่วยแต่ละคนมีข้อจำกัดไม่เหมือนกัน การดูแลจึงควรปรับตามโรคประจำตัว ความสามารถในการเคลื่อนไหว และคำแนะนำจากแพทย์หรือพยาบาล

การจัดท่านอนผู้ป่วยติดเตียง ช่วยลดแรงกดและแผลกดทับ

หนึ่งในเรื่องสำคัญของ การพยาบาลผู้ป่วยติดเตียง และการดูแลที่บ้านคือไม่ปล่อยให้ร่างกายถูกกดบริเวณเดิมต่อเนื่องนานเกินไป โดยเฉพาะก้นกบ สะโพก ส้นเท้า ข้อศอก หลัง และท้ายทอย

กรมอนามัยแนะนำให้ประเมินผิวหนังบริเวณปุ่มกระดูกและเปลี่ยนท่าผู้ที่มีความเสี่ยงต่อแผลกดทับเป็นระยะ โดยแนวทางทั่วไปมักใช้การพลิกตะแคงประมาณทุก 2 ชั่วโมง ทั้งนี้ควรปรับตามสภาพของผู้ป่วยและคำแนะนำจากทีมรักษา

การจัดท่าสามารถสลับระหว่างนอนหงาย ตะแคงซ้าย และตะแคงขวาตามความเหมาะสม พร้อมใช้หมอนหรืออุปกรณ์ช่วยรองรับเพื่อลดแรงกด จุดสำคัญคือเวลาขยับตัวไม่ควรลากร่างกายไปกับผ้าปูโดยตรง เพราะแรงเสียดสีอาจทำให้ผิวหนังบาดเจ็บได้

หากต้องการรายละเอียดเพิ่มเติม สามารถอ่าน วิธีป้องกันแผลกดทับในผู้ป่วยติดเตียง เพื่อวางแผนดูแลผิวและลดแรงกดในแต่ละวัน

จุดที่ควรตรวจผิวเป็นประจำ

ควรสังเกตบริเวณ

• ก้นกบ
• สะโพก
• ส้นเท้าและข้อเท้า
• ข้อศอก
• หัวไหล่และแผ่นหลัง
• ท้ายทอย

หากเริ่มพบรอยแดงที่ไม่หาย ผิวเปลี่ยนสี ร้อน บวม มีแผลพุพอง หรือเกิดแผลเปิด ควรรีบปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ เพราะแผลกดทับที่พบและจัดการตั้งแต่ระยะแรกย่อมดูแลง่ายกว่าปล่อยให้แผลลึกขึ้น

การทำความสะอาดผู้ป่วยติดเตียง ต้องเน้นสะอาดและแห้ง

การดูแลความสะอาดผู้ป่วยติดเตียง ต้องทำอย่างสม่ำเสมอ เพราะความชื้นจากเหงื่อ ปัสสาวะ และอุจจาระสามารถทำให้ผิวหนังระคายเคืองและเสียความแข็งแรงได้

ควรเช็ดหรืออาบน้ำด้วยผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยน ไม่ขัดผิวแรง หลังทำความสะอาดให้ซับผิวจนแห้ง โดยเฉพาะบริเวณข้อพับ ซอกขา ก้น และอวัยวะเพศ รวมถึงตรวจผิวว่ามีรอยแดง ผื่น หรือแผลเกิดขึ้นหรือไม่

National Institute on Aging แนะนำให้ผู้ดูแลใช้สบู่อ่อน ดูแลความชุ่มชื้นของผิว และเช็ดบริเวณข้อพับให้แห้ง ส่วนผู้ที่มีปัญหากลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่อยู่ควรให้ความสำคัญกับการปกป้องผิวจากความชื้นเป็นพิเศษ

ถ้าพบว่าบริเวณก้นหรือขาหนีบแดง คัน หรือระคายเคืองบ่อย สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ ผื่นผ้าอ้อมผู้ใหญ่ เพื่อแยกปัญหาความอับชื้นออกจากแผลกดทับ

การดูแลการขับถ่ายของผู้ป่วยติดเตียง

ผู้ป่วยบางคนยังสามารถแจ้งความต้องการขับถ่ายได้ ขณะที่บางคนควบคุมไม่ได้หรือจำเป็นต้องใช้ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ ดังนั้นอุปกรณ์ที่เลือกควรสอดคล้องกับความสามารถในการเคลื่อนไหวของผู้ป่วย

สำหรับผู้ป่วยที่เดินไม่ได้หรือช่วยเหลือตัวเองได้น้อย แพมเพิสแบบแปะผู้ใหญ่ มักสะดวกต่อผู้ดูแลมากกว่าแบบกางเกง เพราะสามารถเปลี่ยนในท่านอนได้และปรับความกระชับบริเวณเอวได้ง่าย

เมื่อมีปัสสาวะหรืออุจจาระ ควรจัดการโดยไม่ปล่อยให้ผิวสัมผัสความชื้นเป็นเวลานาน ทำความสะอาดและซับผิวให้แห้งก่อนใส่ชิ้นใหม่ หากยังไม่มั่นใจเรื่องขั้นตอน สามารถดู วิธีเปลี่ยนแพมเพิสผู้ใหญ่สำหรับผู้ป่วยติดเตียง ได้เพิ่มเติม

ส่วนคำถามว่า แพมเพิสผู้ใหญ่ควรเปลี่ยนทุกกี่ชั่วโมง ไม่ควรยึดเฉพาะเวลาอย่างเดียว เพราะต้องดูปริมาณการขับถ่าย สภาพผิว และความเปียกของผลิตภัณฑ์ร่วมด้วย หากมีอุจจาระควรเปลี่ยนและทำความสะอาดโดยเร็ว

แผ่นรองซับช่วยลดภาระการดูแลเตียงได้อย่างไร

นอกจากผ้าอ้อมแล้ว ผู้ดูแลอาจใช้แผ่นรองซับปูบริเวณสะโพกหรือจุดที่มีโอกาสเปื้อน เพื่อช่วยป้องกันปัสสาวะ ของเหลว หรือสิ่งขับถ่ายเลอะที่นอน โดยเฉพาะช่วงเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือทำความสะอาดร่างกาย

แผ่นรองประเภทนี้ ใช้ปูบนพื้นผิว ไม่ใช่นำไปสอดเพิ่มในผ้าอ้อม หากยังไม่แน่ใจเรื่องการใช้งาน สามารถอ่าน แผ่นรองซับ คืออะไร ก่อนเลือกใช้

การใช้แผ่นรองซับไม่ควรแทนการเปลี่ยนผ้าปูหรือทำความสะอาด หากแผ่นเปียกควรเปลี่ยนใหม่และตรวจให้แน่ใจว่าผิวผู้ป่วยกับผ้าปูยังแห้งและเรียบ ไม่มีรอยย่นที่กดทับผิว

อาหารและน้ำสำหรับผู้ป่วยติดเตียง ต้องระวังเรื่องการกลืน

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้านควรสังเกตทั้งปริมาณอาหารและความสามารถในการเคี้ยวกลืน ผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยโรคทางระบบประสาทบางรายอาจมีปัญหากลืนลำบาก ทำให้ไอหรือสำลักระหว่างรับประทานอาหารได้

กรมอนามัยแนะนำว่าผู้สูงอายุติดเตียงที่มีปัญหาการกลืนควรได้รับอาหารที่มีลักษณะเหมาะสมกับความสามารถในการเคี้ยวกลืน และจัดท่าศีรษะสูงขณะรับประทานอาหาร โดยผู้ที่มีปัญหาการกลืนเฉพาะควรได้รับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์

ระหว่างป้อนอาหารควรสังเกตว่ามี

• ไอหรือสำลักบ่อย
• กลืนหลายครั้ง
• เสียงเปลี่ยนหลังกลืน
• อาหารค้างในปาก
• กินได้น้อยลงอย่างชัดเจน

หากเกิดปัญหาซ้ำ ๆ ไม่ควรแก้ด้วยการบดหรือปรับอาหารเองทั้งหมด ควรแจ้งแพทย์ พยาบาล หรือนักวิชาชีพที่ดูแลเรื่องการกลืนเพื่อประเมินความเหมาะสม

ช่วยให้ผู้ป่วยขยับร่างกายเท่าที่ทำได้

การนอนนิ่งเป็นเวลานานอาจทำให้ข้อยึด กล้ามเนื้ออ่อนแรง และเคลื่อนไหวได้ยากขึ้น หากแพทย์ไม่ได้จำกัดการเคลื่อนไหว ควรสนับสนุนให้ผู้ป่วยขยับแขน ขา มือ และข้อเท้าตามความสามารถ

กรณีที่ผู้ป่วยไม่สามารถเคลื่อนไหวเองได้ ควรขอให้นักกายภาพบำบัด พยาบาล หรือบุคลากรที่ดูแลสอนวิธีขยับข้อต่ออย่างปลอดภัยก่อน เพราะแต่ละโรคมีข้อจำกัดต่างกัน National Institute on Aging แนะนำให้ผู้ดูแลเรียนรู้วิธีเคลื่อนย้ายและทำ Range of Motion จากนักกายภาพหรือทีมสุขภาพเพื่อป้องกันการบาดเจ็บทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแล

จัดพื้นที่รอบเตียงให้สะอาดและปลอดภัย

ห้องของผู้ป่วยติดเตียงไม่จำเป็นต้องเต็มไปด้วยอุปกรณ์ แต่ควรจัดให้ผู้ดูแลทำงานได้สะดวกและลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุ ควรดูแลให้

1. พื้นรอบเตียงไม่มีของวางเกะกะ
2. มีแสงสว่างเพียงพอทั้งกลางวันและกลางคืน
3. ผ้าปูเตียงตึง เรียบ แห้ง และไม่มีสิ่งของแข็งอยู่ใต้ตัว
4. อุปกรณ์ที่ใช้ประจำหยิบได้ง่าย
5. เตียงและราวจับอยู่ในสภาพมั่นคง
6. ห้องมีอากาศถ่ายเทและไม่ร้อนอบอ้าว
7. อุปกรณ์ทางการแพทย์ได้รับการทำความสะอาดตามคำแนะนำ

กรมอนามัยยังแนะนำให้ดูแลความสะอาดของเตียง เครื่องใช้ ราวจับ และอุปกรณ์ที่ใช้กับผู้สูงอายุติดเตียงอย่างสม่ำเสมอ

ผู้ดูแลผู้ป่วยติดเตียงต้องดูแลตัวเองด้วย

ผู้ดูแลต้องยกตัว พลิกตัว เปลี่ยนผ้าอ้อม เตรียมอาหาร ทำความสะอาด และคอยสังเกตผู้ป่วยตลอดวัน หากทำต่อเนื่องโดยไม่มีเวลาพัก อาจเกิดทั้งความเหนื่อยล้าทางร่างกายและความเครียด

ควรแบ่งหน้าที่กับสมาชิกในครอบครัวเมื่อทำได้ จัดเวลาพักให้เพียงพอ และเรียนรู้เทคนิคการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยอย่างถูกต้อง โดยเฉพาะผู้ป่วยตัวใหญ่หรือช่วยตัวเองไม่ได้ เพราะการดึงหรือยกผิดท่าอาจทำให้ทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแลได้รับบาดเจ็บ

หากเริ่มรู้สึกว่าดูแลไม่ไหว ผู้ป่วยมีความต้องการซับซ้อนขึ้น หรือมีอุปกรณ์ทางการแพทย์หลายอย่าง ควรปรึกษาพยาบาล นักกายภาพ หรือบริการดูแลที่บ้านเพื่อแบ่งเบาภาระและเพิ่มความปลอดภัย

อาการแบบไหนควรติดต่อแพทย์

ผู้ดูแลควรสังเกตความเปลี่ยนแปลงจากภาวะปกติของผู้ป่วย ไม่ใช่ดูเฉพาะว่ามีไข้หรือไม่ เพราะในผู้สูงอายุบางรายอาการติดเชื้ออาจไม่ชัดเจน ควรปรึกษาแพทย์หรือสถานพยาบาลหากพบ เช่น

1. ซึมลง สับสน หรือความสามารถในการช่วยเหลือตัวเองลดลงอย่างรวดเร็ว
2. หายใจเหนื่อย หอบ หรือมีอาการทางระบบหายใจผิดปกติ
3. กินอาหารหรือดื่มน้ำไม่ได้
4. สำลักอาหารซ้ำ ๆ
5. มีแผลกดทับ แผลแดงร้อน บวม หรือมีสารคัดหลั่ง
6. อาเจียนหรือท้องเสียต่อเนื่องจนเสี่ยงขาดน้ำ
7. มีเลือดออกหรือความผิดปกติใหม่ที่ไม่เคยเกิดขึ้น

กรมอนามัยระบุว่าผู้สูงอายุติดเตียงที่มีอาการอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร รับอาหารไม่ได้ หรือความสามารถในการช่วยเหลือตัวเองลดลงรวดเร็วควรได้รับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์

Sabaipers ตัวช่วยเรื่องความสะอาดสำหรับผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน

สำหรับครอบครัวที่ต้องดูแลเรื่องการขับถ่ายทุกวัน การเตรียมอุปกรณ์ให้เหมาะช่วยให้ขั้นตอนทำความสะอาดง่ายขึ้นและลดเวลาที่ผิวสัมผัสความเปียกชื้น

Sabaipers มีผลิตภัณฑ์สำหรับการดูแลผู้ใหญ่และผู้ป่วย โดยผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้ที่เดินไม่ได้สามารถเลือก ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ Sabaipers ให้เหมาะกับขนาดร่างกายและลักษณะการใช้งาน รวมถึงเตรียมแผ่นรองซับไว้สำหรับช่วยป้องกันเตียงเปื้อนระหว่างการดูแล

อุปกรณ์เหล่านี้ช่วยจัดการเรื่องความสะอาดได้สะดวกขึ้น แต่ควรใช้ร่วมกับการเปลี่ยนท่า การตรวจผิว การดูแลอาหาร และการติดตามอาการอย่างสม่ำเสมอ

เช็กลิสต์การดูแลผู้ป่วยติดเตียงในแต่ละวัน

เช็กเป็นช่วงเวลา ช่วยให้ผู้ดูแลติดตามความสะอาด การขับถ่าย อาหาร ผิวหนัง และอาการผิดปกติได้ง่ายขึ้น

หลังตื่นนอน

เช็กความรู้สึกตัว ผิวหนัง ความสะอาด และการขับถ่าย

ระหว่างวัน

เปลี่ยนท่า ตรวจจุดรับแรงกด และช่วยเคลื่อนไหวร่างกาย

มื้ออาหาร

จัดท่าให้เหมาะ สังเกตการเคี้ยว การกลืน และอาการสำลัก

หลังขับถ่าย

ทำความสะอาด ซับให้แห้ง และเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือแผ่นรอง

ก่อนนอน

ตรวจผิว ผ้าปูต้องแห้งเรียบ และเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อม

ตลอดวัน

สังเกตอาการผิดปกติและความต้องการของผู้ป่วยอย่างสม่ำเสมอ

การมีเช็กลิสต์ช่วยให้ ผู้ดูแลผู้ป่วยติดเตียง หลายคนส่งต่องานกันได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะเรื่องพลิกตัว อาหาร การขับถ่าย และการเปลี่ยนแปลงของผิวหนัง

สรุปการดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงให้มีคุณภาพต้องดูหลายด้านร่วมกัน ตั้งแต่การจัดท่านอนและลดแรงกด การทำความสะอาดผิว การดูแลปัสสาวะและอุจจาระ อาหาร การกลืน การเคลื่อนไหว ไปจนถึงสภาพแวดล้อมและสุขภาพของผู้ดูแลเอง

ไม่จำเป็นต้องทำทุกอย่างซับซ้อน แต่ควรทำอย่างสม่ำเสมอและสังเกตความเปลี่ยนแปลงของผู้ป่วยทุกวัน หากพบความผิดปกติหรือมีขั้นตอนทางการแพทย์ที่ไม่มั่นใจ ควรสอบถามแพทย์ พยาบาล หรือนักกายภาพโดยตรง เพื่อให้การดูแลผู้ป่วยติดเตียงที่บ้านปลอดภัยและเหมาะกับผู้ป่วยแต่ละรายมากที่สุด

FAQ การดูแลผู้ป่วยติดเตียง